Konuk Yazar: Berra Temür
Bazı kitaplar insanın aklında okunduğu zamanlarla kalır; Vladimir Tumanov’u ilk kez ortaokul yıllarımda tanımıştım. O yıllardan geriye kalan sınıfımı ve biricik sınıf arkadaşlarımı düşündüğümde birkaç arkadaşımın yüzü özellikle geliyor gözümün önüne. Bir de pek konuşmayan, ders boyunca kendi hâlinde oturan çocuklar var. Onlarla belki pek bir şey paylaşmıyorduk ama aynı kitapları okuyorduk. Şimdi dönüp baktığımda, bunun da bir çeşit arkadaşlık olduğunu düşünüyorum. Dersin sonunda hepimiz bir şekilde konuşmaya katılmış, birbirimizden habersiz taşıdığımız düşünceleri aynı hikâyenin etrafında bir araya getirmiştik.

Tumanov’u o zamanlar Kraliçeyi Kurtarmak ile tanımıştım. Yıllar sonra Günışığı Kitaplığı tarafından yayımlanan Luyten Yıldızı ile yakın zamanda yeniden karşılaşınca aklıma ilk gelen şey kitabın konusundan ziyade burnumda tüten sınıfım oldu. İnsan bazı yazarları okurken yalnızca anlattıkları hikâyelere dönüş yapmakla kalmıyor; bir zamanlar kim olduğuna, nerelerden geldiğine, nerelere gittiğine, neleri merak ettiğine, hangi kitapları ve hikâyeleri arkadaşlarına anlatmak için nasıl sabırsızlandığına da dönüyor. Kitapların en güzel taraflarından biri de bu olmalı, öylece bittiği yerde kalmıyorlar. Bazen aradan yıllar geçiyor, başka bir kitapta, başka bir cümlede yeniden bize bizleri hatırlatıyorlar.
Luyten Yıldızı da ilk bakışta bir yaz tatilinin beklenmedik bir maceraya dönüşmesini anlatıyor gibi karşımıza çıkıyor. Yazlarını Cameron Gölü kıyısındaki büyükannelerinin evinde geçiren ikiz kardeşler Del ve Renee, bir gün gölde boğulmak üzere olan Teddy’yi kurtarıyor. Çevresindeki insanlarla iletişime pek yaklaşmayan, oldukça sessiz ve kendi hâlindeki bu çocuk, zamanla bizim ikizlerde merak duygusunu uyandırıyor. Teddy’nin büyükannesi olan Lou’nun geçmişi, astronomi çalışmaları ve bilgisayarına ulaşan tuhaf sinyaller ortaya çıktıkça çocuklar kendilerini adım adım Dünya’nın çok ötesine uzanan bir araştırmanın içinde buluyorlar. Luyten Yıldızı’ndan gelen mesajların ardındaki sırrı çözmeye çalışırken karşılarına birtakım bilimsel bilmecelerin yanı sıra beklenmedik tehlikeler de çıkıyor. Fakat benim için hikâyenin en ilginç tarafı, bütün bu soluksuz akan maceranın ortasında öylece duran Teddy. İnsanların bir arada bulunduğu yerlerde bile kendine ait bir tür sessizliği ve sakinliği olabiliyor. Bir kişinin her zaman konuşuyor olmaması, anlatacak hiçbir şeyi olmadığı anlamına da gelmiyor. Teddy’yi tanımaya başladıkça Del ve Renee de onun hakkında bildiklerinin aslında ne kadar sınırlı ve önyargıyla süslü olduğunu fark ediliyor. Başta Luyten Yıldızı gibi ‘’öteki’’ olan bu karakter, ikizler için gittikçe yakınlaşmaya başlıyor. Bir insanı anlamak için onun bizim gibi konuşmasını, bizim gibi davranmasını beklemek ne tuhaf bir alışkanlık. Herkesin kendini ifade etme biçimi aynı olmak zorunda değil sonuçta.

Ortaokul sınıfımı yeniden anımsıyorum. O zamanlar sessiz çocukların neler düşündüğünü, eve gittiklerinde hangi boyutlara daldıklarını bilmiyordum. Belki de onların da anlatacak tonlarca şeyleri vardı; yalnızca anlatmak için doğru zamanı ya da doğru insanı bulamamışlardı. Bunun için ötekileştirmek yerine şans vermek gerek. Aynı kitabı okumak, aramızdaki mesafeyi bir süreliğine ortadan kaldırıyordu. Bir karakter hakkında fikir yürütürken, bir olayın nasıl sonuçlanacağını tahmin ederken birbirimize bir adım daha yaklaşmış oluyorduk. Bunun ne kadar değerli olduğunu o yaşlarda düşünememiştim. Oysa şimdi düşünebiliyorum ve günün sonunda fark ediyorum ki, aynı hikâyenin bir yerinde karşılaşmak da yetebiliyor.
Tumanov’un romanında çocukların merakı da böyle bir karşılaşmanın önünü açıyor. Del ve Renee, Teddy’nin dünyası için ona uzaktan bakmaktan ziyade onu anlamaya, onunla bir olup düşünmeye çalışıyorlar. İkizlerin farklı ilgi alanları da aslında araştırmalarına başka kapılar açılmasına vesile oluyor. Astronomi, tarih ve teknoloji hikâyenin içinde birbirinden kopuk bilgiler olarak karşımıza çıkmasını bekleriz. Ancak bu hikâyede çocukların sorularına ve çözüm arayışlarına dahil oluyor. Böylece bilim, çocukların gündelik hayatına başarılı bir şekilde girmiş oluyor. Bir bilgisayar ekranında beliren işaretler, bir yıldızın çevresinde dönen gezegenler ve henüz tanımadığımız bir yaşam ihtimalini, sıradan bir yaz gününün içine sığdırabiliyoruz.
Üstelik bütün bunlar bizi daha büyük bir soruya götürüyor: Evrenin bir yerlerinde bizim gibi yaşamlar var mıdır? İnsanlık tarihinden beri uzun zamandır gökyüzüne bakıyoruz. Bu merakın içinde biraz yalnızlık, biraz korku, biraz da kendimizden başka bir şeyle karşılaşma arzusu olmalı. Şimdi ise bilmediğimiz bir gezegenden gelecek küçücük bir işaretin bizi nasıl heyecanlandırabileceğini düşünün. Oysa bazen aynı odada bulunup, aynı havayı soluduğumuz bir insanın dünyasına ulaşmak bile bundan daha zor gelebiliyor. Milyonlarca kilometre uzaktaki bir yaşam ihtimalini araştırırken yanı başımızdaki sessizliği fark edemediğimiz zamanlar da oluyor mutlaka.
Romanın bilimsel çıkış noktası da temelde gerçek bir olaya dayanıyor. Böylece bilimsel bir araştırma, çocukların gözünden anlatılan bir maceraya dönüşüyor. Bence bu çıkış noktası kitabın en güzel taraflarından biri kesinlikle çünkü insanın merak ettiği bir sorunun peşinden gitmek için bazen yalnızca ihtimallere biraz yer açması gerekiyor. Kitabı okurken çocukluğumdan kalan o sınıfı yeniden hatırlamamın bir nedeni de buydu sanırım. İnsan büyüdükçe başkalarını tanımanın, tanımlamanın, anlamanın ve onlarla bir şey paylaşmanın daha kolay hâle geldiğini sanıyor. Fakat bazen en basit yakınlıkları bile geride bırakıyoruz. Birlikte okunan kitapları, aynı şeye gülmeyi, bir hikâyenin devamını merak ederek ertesi günü beklemeyi… Çocukken bunları açıklamaya ihtiyaç duymuyorduk sanırım. Bir kitabı sevdiğimizde başkasının da sevmesini istiyorduk. Belki de edebiyatla kurduğumuz ilk bağlardan biri, henüz adını koyamadığımız bu içimize sığmak bilmeyip her daim taşıp paylaşma isteğiydi.
Luyten Yıldızı bittiğinde aklımda geriye yalnızca uzaydan gelen mesajlar ya da çözülen gizemler kalmadı. Hakkında çok az şey bildiğim çocuklar geldi aklıma. Birbirimizin hayatından çoktan çıkmış olabiliriz. Ama bir kitabın etrafında bir zamanlar buluşmuş olduğumuzu hatırlamak çok güzel ve özel geliyor. Edebiyat amacına ulaşmış hissettiriyor. Bazı karşılaşmaların üzerinden yıllar geçiyor. Bazı kitaplar yeniden açılıyor. En sonunda da hiç beklemediğimizi sandığımız bir anda, çoktan geride bıraktığına inandığı bir dünyanın içinde kendimize yeniden yer buluyoruz.
